Skala, liniowy czy ryczałt 2026: porównanie na tych samych danych

Reguły bazowe na 2026 r.

Podstawy i limity pochodzą z materiałów MF/ZUS, nie z poniższego przykładu. Dla skali/liniowego minimum miesięczne to 314,96 zł za styczeń 2026 oraz 432,54 zł za luty 2026–styczeń 2027. Rok składkowy nie pokrywa się tu z rokiem kalendarzowym.

Sześć danych potrzebnych przed uruchomieniem kalkulatora

• Przychód z działalności, bez należnego VAT; nie utożsamiaj go z każdym wpływem na konto.
• Koszty podatkowe i wydatki pieniężne — zaznacz różnice, np. amortyzację. W prostym modelu poniżej są równe.
• Zapłacone społeczne uprawniające do odliczenia oraz FP/FS w osobnej pozycji; niczego nie odliczaj dwukrotnie.
• Właściwa stawka lub stawki ryczałtu, ustalone dla czynności, nie nazwy zawodu.
• Inne dochody opodatkowane skalą, ulgi i sposób rozliczenia rodzinnego.
• Miesiące działalności, okresy ulg ZUS i podstawa zdrowotnej; nie ekstrapoluj pierwszego miesiąca na cały rok.

Przykład hipotetyczny: model przychodu 180 000 zł

Założenia: 180 000 zł przychodu bez VAT, 20 000 zł kosztów będących jednocześnie wydatkami, 12 miesięcy pełnych składek z chorobowym i wypadkowym 1,67%, obowiązek FP/FS, brak innych dochodów i ulg. Społeczne: 12 × 1 788,29 = 21 459,48 zł; FP/FS: 12 × 138,47 = 1 661,64 zł. Razem: 23 121,12 zł. Stawka 12% ryczałtu jest założeniem, nie kwalifikacją usług czytelnika.

Zdrowotna na skali/liniowym jest tu oszacowana od rocznego dochodu. Dla ryczałtu przyjęto umownie 12 × 830,58 = 9 966,96 zł. W celu porównania przyjęte składki uznajemy za zapłacone i dopuszczalne do odliczenia; model nie rekonstruuje terminów faktycznych wpłat. Liniowy stosuje odliczenie zdrowotnej od dochodu, nie ujęcie w kosztach.

Skąd wynik: rachunek możliwy do odtworzenia

Dochód skali/liniowego: 180 000 − 20 000 − 21 459,48 − 1 661,64 = 136 878,88 zł. PIT skali przed zaokrągleniem podatkowym: 10 800 + 32% × (136 878,88 − 120 000) = 16 201,2416 zł. Zdrowotna: 9% × 136 878,88 = 12 319,0992 zł.

Na liniowym: zdrowotna modelowa 4,9% × 136 878,88 = 6 707,06512 zł. PIT: 19% × (136 878,88 − 6 707,06512) = 24 732,6448272 zł. W tym przykładzie odliczenie mieści się w limicie 14 100 zł.

Ryczałt: (180 000 − 21 459,48 − 50% × 9 966,96) × 12% = 18 426,8448 zł. FP/FS pozostają wydatkiem, ale nie są odliczeniem od przychodu na ryczałcie. Wyniki w tabeli pokazano do groszy, bez zaokrąglania pośrednich wartości modelu do pełnych złotych.

Dlaczego to nie jest kwota do przepisania do zeznania

Odliczenia zależą od faktycznej zapłaty, zwrotów i wykorzystania w danym roku. Składka za grudzień może być opłacona w styczniu, a dopłata roczna później. Samo 12 × stawka 2026 nie opisuje więc zawsze odliczenia w PIT za 2026.

Dla zdrowotnej ryczałtowej 12 × 830,58 daje 9 966,96 zł, ale obliczenie 9% rocznej podstawy 12 × 9 228,64 daje 9 966,93 zł. Model porównawczy pozostaje przy pierwszej konwencji; rozliczenie ZUS wymaga drugiej procedury i własnych dokumentów: Zdrowotna na ryczałcie 2026: próg, składka i rezerwa na dopłatę.

Model pomija miesięczne zaliczki, ustawowe zaokrąglenia deklaracji, terminy płatności, ulgę na złe długi i szczególne korekty podstaw. Przy niskich dochodach minima zdrowotnej mają większe znaczenie. Nie traktuj nadwyżki modelowej jako prognozy stanu rachunku.

Test wrażliwości przed decyzją

W pokazanym modelu różnica ryczałt–skala wynosi około 127 zł rocznie. Nie jest dowodem, że ryczałt to najlepszy wybór. Dwa biznesy z takim samym przychodem i kosztami 10 tys. oraz 80 tys. zł nie mają tej samej podstawy podatku dochodowego.

Prawo do formy i termin sprawdź przed porównaniem

Limit przychodów za 2025 r. uprawniający do ryczałtu w 2026 r. wynosi 8 517 200 zł. Poza limitem istnieje katalog wyłączeń. Przy czynnościach dla pracodawcy liniowy bada odpowiadające czynności z etatu w tym samym roku podatkowym; ryczałt obejmuje również rok poprzedni.

Skala jest formą domyślną. Wybór liniowego albo ryczałtu zgłasza się co do zasady do 20. dnia miesiąca po miesiącu pierwszego przychodu w roku; jeśli pierwszy przychód jest w grudniu — do końca roku. Nie myl tego z terminem wyboru kasowego PIT.

IP Box, kilka stawek ryczałtu, ulgi rodzinne, Mały ZUS plus, zawieszenie oraz dochody zagraniczne wymagają rozszerzenia modelu. Wynik prostego kalkulatora nie potwierdza uprawnienia do preferencji.